Waarom kippen in de winter stoppen met leggen (en wat je kunt doen)

Bijna elke kippenhouder maakt het in de herfst mee. In augustus lagen er elke dag eieren in het legnest, en ineens is het leeg. De kippen zien er gezond uit, alleen wat slordig. Meestal is er niets aan de hand. Minder eieren in de winter is normaal, en daar zijn een paar duidelijke redenen voor.
1. Korte dagen: de belangrijkste reden
De leg wordt gestuurd door de daglengte. Licht dat het oog bereikt, en zelfs door de schedel heen schijnt, zet de hersenen aan tot het aanmaken van de hormonen die de eiproductie starten. Voor een regelmatige leg hebben kippen ongeveer 14 tot 16 uur licht per dag nodig. Als de dag korter wordt dan zo'n 12 uur, gaat de leg omlaag, en veel kippen stoppen helemaal.
In Nederland en België is het rond de winterzonnewende nog geen 8 uur licht. Voor een kip een duidelijk signaal: dit is geen tijd om kuikens groot te brengen, nu moet ze energie sparen.
2. De rui: een nieuw verenpak
Meestal in de herfst verliezen kippen hun oude veren en krijgen ze nieuwe. Dat heet de rui. Veren bestaan grotendeels uit eiwit, dus tijdens de rui stuurt het lichaam voedingsstoffen naar het nieuwe verenkleed in plaats van naar eieren. Een rui duurt meestal 8 tot 12 weken, bij sommige kippen langer. De eerste volledige rui komt rond een leeftijd van 15 tot 18 maanden.
Tijdens de rui:
- geef voer met meer eiwit (ongeveer 18 tot 20 %) of eiwitrijke aanvullingen, zoals gedroogde meelwormen,
- pak de kippen niet vaker op dan nodig, want de nieuwe veren in de groei zijn gevoelig,
- gebruik geen kunstlicht, dat maakt het herstel moeilijker.
3. De leeftijd van je kippen
Een kip legt de meeste eieren in haar eerste een tot twee legjaren. Daarna daalt de productie elk jaar een beetje. Oudere kippen stoppen in de herfst daarom eerder en beginnen in het voorjaar later dan jonge. Jonge hennen die in het voorjaar zijn uitgekomen, beginnen vaak juist in de herfst te leggen en komen met een kleine dip door de winter.
4. Kou en bevroren water
Kippen kunnen verrassend goed tegen kou, want hun veren isoleren uitstekend. Het grotere probleem is water. Een ei bestaat voor ongeveer driekwart uit water. Als de drinkbak bevriest, drinken kippen minder en leggen ze minder. Controleer bij vorst het water een paar keer per dag of gebruik een verwarmde drinkbak.
Het hok moet droog, tochtvrij en goed geventileerd zijn. Vocht doet meer kwaad dan kou. Een verwarmd hok is meestal niet nodig, en kachels in het hok zijn een veelvoorkomende oorzaak van brand.
5. Voer in de winter
In de winter verbruiken kippen meer energie om warm te blijven. De basis blijft een volledig legvoer. 's Avonds kun je een handje graan geven, zoals mais of tarwe. De vertering helpt ze 's nachts warm te blijven. Lekkernijen blijven het best onder zo'n 10 % van het rantsoen, anders komen de kippen calcium en eiwit te kort voor de eieren. Keukenresten aan pluimvee voeren is volgens de EU-regels in principe zelfs verboden, ook bij hobbykippen.
Moet ik kunstlicht gebruiken?
Extra licht kan de leg in de winter op peil houden, maar het is een persoonlijke keuze. Veel houders gunnen hun kippen liever een natuurlijke winterrust. Als je toch licht gebruikt:
- voeg het 's ochtends toe, zodat de kippen een natuurlijke schemering hebben en rustig op stok kunnen gaan,
- houd het totaal op maximaal zo'n 14 tot 16 uur licht,
- verleng de dag geleidelijk, met 15 tot 30 minuten per week, met een tijdschakelaar,
- een gewone spaarlamp is genoeg, het hoeft niet fel te zijn,
- geef geen extra licht aan kippen die in de rui zijn.
Andere mogelijke oorzaken
Als de leg plotseling daalt, zeker buiten de herfst, zoek dan verder: stress (verhuizing, een roofdier, nieuwe kippen in de groep), broedsheid, parasieten zoals de bloedluis, of een ziekte. Een eenvoudige registratie helpt. Als je elke dag het aantal eieren noteert, zie je meteen of het een geleidelijke seizoensdip is of een plotselinge verandering waar je iets mee moet.
In de app Egg Diary zie je de leg in een grafiek van de afgelopen week en maand. Je kunt ook herinneringen instellen, bijvoorbeeld voor ontwormen of het hok schoonmaken.
Veelgestelde vragen
Hoeveel uur licht hebben kippen nodig om te leggen?
Voor een regelmatige leg hebben kippen ongeveer 14 tot 16 uur licht per dag nodig. Als de dag korter wordt dan zo'n 12 uur, neemt de leg flink af of stopt hij.
Wanneer gaan kippen na de winter weer leggen?
Zodra de dagen merkbaar langer worden. In Nederland en België komt de leg meestal vanaf februari weer op gang, bij jonge hennen soms al eind januari.
Hoe lang duurt de rui bij kippen?
Meestal 8 tot 12 weken, bij sommige kippen langer. Tijdens de rui leggen de meeste kippen niet en hebben ze voer met meer eiwit nodig.
Moet ik het kippenhok in de winter verwarmen?
Meestal niet. Gezonde kippen komen dankzij hun veren goed door de winter. Een droog, tochtvrij en goed geventileerd hok en water dat niet bevriest zijn veel belangrijker. Kachels in het hok zijn bovendien een brandrisico.
Is kunstlicht slecht voor kippen?
Verstandig gebruikt extra licht ('s ochtends, geleidelijk opgebouwd en in totaal niet meer dan 14 tot 16 uur licht per dag) is over het algemeen niet schadelijk. Het neemt wel hun natuurlijke winterrust weg, en daarom zien veel houders ervan af. Tijdens de rui wordt het afgeraden.
